ActionAid Blog : ActionAid Blog ActionAid Blog : ActionAid Blog
ActionAid Blog
ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΔΡΑΣΗ

Η εικόνα των προσφύγων και των μεταναστών στα Μ.Μ.Ε.

Τετάρτη Οκτωβρίου 16, 2019 - 18:06, by Ξένια Κουναλάκη - Δημοσιογράφος
Main Image

«Πρωινό κρουασάν και κρέας τρεις φορές την εβδομάδα, το μενού για μετανάστες». Σας διαβάζω τον πρόσφατο τίτλο εφημερίδας για ποιο κέντρο υποδοχής, νομίζετε; Για τη Μόρια. «Σε κλοιό πρακτόρων τα χοτ σποτς των προσφύγων, οι οποίοι στην πραγματικότητα είναι μέλη του ΙΣΙΣ και παριστάνουν τους πρόσφυγες», όπως μας πληροφορεί σημερινό ρεπορτάζ. «Μαθήματα...μάρκετινγκ και επιχειρηματικότητας», για μετανάστες και πρόσφυγες. Ειρωνικά τα αποσιωπητικά γιατί «οι μεταναστες και προσφυγες» δεν είναι δυνατόν να ξέρουν μάρκετινγκ ή να είναι επΙχειρηματίες. Και φυσικά πάντα ο διαχωρισμός μετανάστες και πρόσφυγες στον ελληνικό Τύπο, αλλά και η χρήση του όρου λαθρομετανάστες από υπουργικά χείλη. 

Στα ελληνικά ΜΜΕ η μετανάστευση είναι πάντα πρόβλημα ή κρίση, η παραστατική λέξη «ροές» δίνει την εικόνα μίας θεομηνίας. Ποτέ δεν περιγράφεται ως ένα φαινόμενο, διαχρονικό, το οποίο υπήρχε και θα υπάρχει. Εχει εξ ορισμού αρνητική χροιά. Ακόμη και σε άρθρα προοδευτικών αναλυτών διαβάζει κανείς φράσεις-αφορισμούς όπως «οι μετανάστες είναι δύσκολα ενσωματώσιμοι».

Το βέβαιο είναι ότι ο εγχώριος Τύπος κατασκευάζει μία φαντασιακή απειλή που συμπυκνώνει ακριβώς τον φόβο των ντόπιων προς το Ξένο, το Αλλο, το Διαφορετικό. Εκεί ακριβώς εδράζονται και οι αντιφάσεις της έρευνας της Action aid, που από τη μία παρουσιάζει ένα μέσο πολίτη ως ξενόφοβο, εχθρικό προς τους πρόσφυγες, που προτάσει τον νόμο και την τάξη έναντι του ανθρωπισμού για την αντιμετώπιση του φαινομένου. Οταν όμως τίθεται το ερώτημα «αν οι ευρωπαϊκές χώρες πρέπει να συνεχίσουν να στέλνουν πίσω στη Λιβύη τα σκάφη με τους πρόσφυγες και μετανάστες από όλη τη Μεσόγειο, ακόμη και αν κάτι τέτοιο προκαλεί την απώλεια ζωών, το 49% των Ελλήνων δηλώνει ότι διαφωνεί με αυτή την πρακτική». Ολη την έρευνα διατρέχει αυτή η διαφορά ανάμεσα στην αφηρημένη και ως επί το πλείστον ρατσιστική θέαση του φαινομένου και την ευαισθητοποιημένη προσωπική εμπειρία. Μόλις δηλαδή ο μετανάστης ή ο πρόσφυγας αποκτήσει πρόσωπο, όνομα, καταγωγή και προσωπική ιστορία, η ταύτιση και επομένως η ενσυναίσθηση καθίσταται αβίαστη. 

Πιστεύω ότι ακριβώς εκεί είναι και η χαμένη ευκαιρία του Τύπου που θα μπορούσε να παίξει ρόλο εξοικείωσης με το φαινόμενο αντί να φέρνει τους μετανάστες διαρκώς αντιμέτωπους με τους ντόπιους. Διότι μέσω του Τύπου οι ντόπιοι βλέπουν τους μετανάστες σαν έναν ανταγωνιστή, από τον οποίον διεκδικεί θέσεις εργασίας, επιδόματα, νοσοκομειακές κλίνες, ακόμη και το κρουασαν σοκολάτας. Κάπως όμως πρέπει να διευκρινιστεί αυτό. Οτι δεν είναι τα ίδια κονδύλια, υπάρχει ειδικός προϋπολογισμός για τους πρόσφυγες και χρήματα της ΕΕ που δεν θα έρχονταν στη χώρα αν δεν υπήρχαν οι μετανάστες. Συχνά οι κάτοικοι των νησιών που διαμαρτύρονται ξεχνούν αυτόν τον παράγοντα, τα χρήματα ενίσχυσης που κατευθύνονται στους τόπους αυτούς για να συνδράμουν τον τοπικό πληθυσμό στη διαχείριση του φαινομένου. Αλλωστε οι Ελληνες πάντα έχουμε ένα παράδειγμα συγγενούς μετανάστη στη Γερμανία, στις ΗΠΑ, στον Καναδά. Ακούω συχνά το επιχείρημα ότι οι Ελληνες πηγαν στη Γερμανία υπό άλλες συνθήκες. Με ειδικές άδειες εργασίας, ως προσκεκλημένοι, Γκασταρμπάιτερ, με τα απαραίτητα έγγραφα. Κι όμως εξίσου απαραίτητη για την οικονομική ανάπτυξη, τη δημογραφική απειλή και τον κίνδυνο κατάρρευσης του ασφαλιστικού συστήματος είναι αυτήν τη στιγμή και εδώ οι μετανάστες. Οι αιτιάσεις ότι κάνουν αφαίμαξη του κοινωνικού κράτους χωρίς να συνδράμουν τα ταμεία είναι ευθύνη δική μας, των Ελλήνων εργοδοτών που θέλουν φτηνά εργατικά χέρια, από τις Μανωλάδες μέχρι μεταφορείς για μερικές ώρες. Παράλληλα ρατσιστική αντιμετώπιση μπορώ να σας διαβεβαιώσω είχαν και οι Ελληνες μετανάστες στη Γερμανία, ελέω και ταμπλόιντ Τύπου.

event αντιλήψεις

Θέλω εδώ να σταθώ στη σημασία των λέξεων και να υπεραμυνθώ της πολιτικής ορθότητας στον δημόσιο λόγο, που περίπου παρουσιάζεται σαν μια προσπάθεια λογοκρισίας ορισμένων αθυρόστομων άτακτων αγοριών της πολιτικής και της δημοσιογραφίας. Δεν είναι έτσι. Η γλώσσα και η επιλογή των όρων δημιουργεί κοινωνική συνείδηση. Οταν πχ λες ή γράφεις προσφυγικό κύμα ή ροές η εικόνα που δημιουργείται στο συλλογικό υποσυνείδητο είναι μια πλημμυρίδα ανθρώπων που απειλεί να πνίξει την Ευρώπη. Οταν βαφτίζεις παράνομους κι όχι παράτυπους ή σαν παπιέ όπως τους λένε οι Γάλλοι η διαφορά είναι σαφής. Στην πρώτη περίπτωση η συνδήλωση είναι κάποιος που έχει παρανομήσει, που είναι δυνάμει εγκληματίας, στη δεύτερη εκείνος που δεν έχει εφοδιαστεί το απαραίτητο έγγραφο. Οταν ως δημοσιογράφος γράφεις ή λες πως ο Πακιστανός βίασε ή έκλεψε, αλλά δεν διευκρινίζεις φυσικά ότι κάποιος βιαστής ή ληστής είναι Ελληνας, είναι σαφές ότι συνδυάζεις συνειρμικά την καταγωγή με την παραβατικότητα. Συνεπώς η πολιτική ορθότητα προστατεύει μειονότητες που δεν έχουν πρόσβαση στον δημόσιο λόγο από εμπέδωση αρνητικών στερεοτύπων. Τέλος ένα πιο λεπτό και δυσκολο ζήτημα είναι πώς περιγράφεις τους ανθρώπους που αντιδρούν π.χ. γονείς που δεν θέλουν να πάνε τα παιδιά τους σχολείο με παιδιά μεταναστών ή κατοίκους νησιών που διαμαρτύρονται για τη δημιουργία χοτ σποτς. Είναι αγανακτισμένοι πολίτες; Είναι γονείς που ανησυχούν για το μέλλον των παιδιών τους; Πώς αντιμετωπίζεις τέτοιου είδους φαινόμενα; Τα χαιδεύεις, τα κατευνάζεις, τα καταγγέλλεις, τα αγνοείς και προχωράς μπροστά ελπίζοντας ότι η κοινωνία η ίδια θα τα απομονώσει; Ολα αυτά είναι θέματα που έπρεπε να προβληματίσουν περισσότερο εμάς τους δημοσιογράφους από μία επιφανειακή και συχνά άγαρμπη καταγραφή, που απλώς αναπαράγει ρατσιστικά σχήματα.

Καταλήγοντας, θεωρώ λοιπόν ότι ο ρόλος ημών των δημοσιογράφων είναι η ενημέρωση και με παράθεση συγκεκριμένων στοιχείων αποδόμηση διαδεδομένων θεωριών συνωμοσίας, που συνδέουν π.χ. το προσφυγικό ζήτημα με την ανεργία, την εγκληματικότητα, την τρομοκρατία, το πρόβλημα στέγης, τα επιδόματα, την κατάρρευση του συστηματος υγείας. Η ανάδειξη της ανθρωπιστικής διάστασης του φαινομένου, η επιλογή των λέξεων με ευαισθησία για ανθρώπους που δεν συμμετέχουν στον δημόσιο λόγο, όπως προείπα, αλλά και ο διάλογος μεταξύ μας, των δημοσιογράφων, ακτιβιστών, πολιτικών και όλων όσων ανησυχούν για έρευνες σαν κι αυτήν που παρουσιάστηκε εδώ απόψε και θέλουν να αλλάξουν οι υπάρχουσες τάσεις στην ελληνική κοινωνία.

ΔΡΑΣΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ

Mετανάστευση στην Ελλάδα: Tι λένε οι αριθμοί και τι πιστεύουμε εμείς

Παρασκευή Οκτωβρίου 11, 2019 - 17:30, by Ασπασία Κάκαρη - Επικεφαλής τμήματος Επικοινωνίας
Main Image

Πόσοι από μας γνωρίζουν πόσοι είναι τελικά οι πρόσφυγες κι οι μετανάστες που ζουν αυτή τη στιγμή στην Ελλάδα; Ένα, δύο, τρία εκατομμύρια; Η εντύπωση των περισσότερων είναι ότι στη χώρα μας ζουν εκατομμύρια μετανάστες. Η πραγματικότητα, όμως, είναι πολύ διαφορετική. Αν συγκρίνουμε, για παράδειγμα τον αριθμό των ξένων που ζουν στην Ελλάδα με τον αριθμό των Ελλήνων που μετανάστευσαν στο εξωτερικό τα χρόνια της κρίσης, θα δούμε ότι δεν διαφέρουν πολύ μεταξύ τους. Ωστόσο, ενώ όλοι μας έχουμε και από κάποιο γνωστό που δουλεύει στο εξωτερικό, όποιον και να ρωτήσεις, θα σου πει ότι είναι μόνο μερικές δεκάδες χιλιάδες οι Έλληνες που αναγκάστηκαν να φύγουν από τη χώρα λόγω της κρίσης. «Το πολύ να φτάνουν τις 50.000, άντε τις 100.000 χιλιάδες».

Ας δούμε όμως τι λένε τα στατιστικά στοιχεία. Σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ, τα τελευταία 7 χρόνια μετανάστευσαν για να αναζητήσουν εργασία περισσότεροι από 700.000 Έλληνες. Δηλαδή, μόνο τα χρόνια της κρίσης, περίπου το 6,5% των Ελλήνων αναζήτησε μια καλύτερη τύχη στο εξωτερικό. Ποσοστό που δεν διαφέρει πολύ από το 8% των ξένων που βρίσκεται αυτή τη στιγμή στην Ελλάδα σύμφωνα με έρευνα της εταιρείας Ipsos για τις αντιλήψεις και τα στερεότυπα των πολιτών της Ε.Ε. σχετικά με τη μετανάστευση. Αυτή είναι η πραγματικότητα των αριθμών. Όμως, σύμφωνα με την ίδια έρευνα, οι Έλληνες θεωρούν ότι το ποσοστό των πολιτών ξένων χωρών που ζει στην Ελλάδα αγγίζει το 35%. Δηλαδή υπάρχει μια απόκλιση μεταξύ εκτίμησης και πραγματικού αριθμού της τάξεως του 27%. Κάτι αντίστοιχο συμβαίνει και με την αντίληψη των Ελλήνων για την παρουσία μουσουλμάνων στη χώρα. Τα πραγματικά στοιχεία θέλουν τους Μουσουλμάνους να μην ξεπερνούν το 6% του πληθυσμού, ενώ ο μέσος όρος των Ελλήνων θεωρεί ότι το ποσοστό φτάνει το 21%. Δηλαδή, η πλειοψηφία πιστεύει ότι ο 1 στους 5 που ζουν ανάμεσά μας είναι μουσουλμάνος.

Πώς είναι δυνατό να πέφτουμε τόσο έξω στις εκτιμήσεις μας; Η πληροφορία υπάρχει εκεί έξω και στις μέρες μας είναι ελάχιστοι όσοι έχουν τη δικαιολογία ότι δεν έχουν πρόσβαση. Είμαστε θύματα παραπληροφόρησης; Σύμφωνα με την έρευνα της Ipsos που πραγματοποιήθηκε το καλοκαίρι του 2019 στην Ελλάδα, την Ιταλία, την Αυστρία και την Ουγγαρία, οι Έλληνες θεωρούν ότι η έκθεσή τους σε ψευδείς ειδήσεις είναι αρκετά υψηλή (61%) τόσο γενικά, όσο και αναφορικά με τις ειδήσεις που αφορούν μετανάστες. Γι’ αυτό και δεν εμπιστεύονται πια τα παραδοσιακά ΜΜΕ για την πληροφόρησή τους. Μόνο το 13% των Ελλήνων, λιγότεροι  από τους υπόλοιπους Ευρωπαίους που συμμετείχαν στην έρευνα, εμπιστεύονται την αξιοπιστία και την ακρίβεια των ειδήσεων στα ΜΜΕ. Είναι όμως τα ΜΜΕ τα μόνα που ευθύνονται για αυτή τη δραματική αντίληψη της κατάστασης;

Ο γιατρός Hans Rosling στο βιβλίο του “Factfulness” αναλύει γιατί συνηθίζουμε να βλέπουμε την κατάσταση στον κόσμο περισσότερο τραγική απ’ όσο είναι στην πραγματικότητα και δίνει μια εξήγηση για την υπερ-δραματοποίηση στην οποία καταφεύγει συχνά ο ανθρώπινος εγκέφαλος. Σύμφωνα με τον συγγραφέα, ο εγκέφαλος μας, προϊόν εκατομμυρίων ετών εξέλιξης, έχει μάθει να καταλήγει σε γρήγορα συμπεράσματα, χωρίς πολλή σκέψη, για να αποφεύγει τους κινδύνους. Μ’ αυτό το ένστικτο οι πρόγονοι μας κατάφεραν να επιβιώσουν. Κι αυτό το ένστικτο τρέφουμε με τις δραματικές ιστορίες που αποτελούσαν τη μόνη πηγή ειδήσεων και χρήσιμων πληροφοριών για εκατομμύρια χρόνια.

Δεν είναι τυχαίο λοιπόν το γεγονός ότι οι Έλληνες που θεωρούν πως στη χώρα μας ζουν 3,7 εκατομμύρια ξένοι, πιστεύουν ότι η μετανάστευση ανήκει στις μεγαλύτερες προκλήσεις που αντιμετωπίζει η χώρα αυτή τη στιγμή. Την αξιολογούν δε ως περισσότερο σημαντική από το δημόσιο χρέος, την αύξηση του κόστους ζωής, την υγειονομική περίθαλψη, κ.α. Μάλιστα το 64% των Ελλήνων, σύμφωνα πάντα με την έρευνα της Ipsos, θεωρεί ότι η μετανάστευση έχει αρνητικό αντίκτυπο στη χώρα. Και οι Έλληνες είναι πιο επικριτικοί από τους Αυστριακούς, τους Ούγγρους και τους Ιταλούς.

Ωστόσο, όπως αναφέρει και ο Rosling, σήμερα έχουμε τη δυνατότητα να καταφεύγουμε σε δεδομένα. Αρκεί λοιπόν να προσαρμοστούμε στη νέα πραγματικότητα μαθαίνοντας να λειτουργούμε διαφορετικά. Αν δεν συνηθίσουμε να βγάζουμε συμπεράσματα μόνο με βάση τα πραγματικά δεδομένα, οι απόψεις μας θα συνεχίσουν να είναι εκτός πραγματικότητας. 

Η έρευνα της Ipsos για τις αντιλήψεις και τα στερεότυπα των πολιτών της Ε.Ε. σχετικά με τη μετανάστευση πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του προγράμματος «CIAK Μigraction» που υλοποιείται από την ActionAid με τη συγχρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

** Tην Τρίτη 15 Οκτωβρίου η ActionAid διοργανώνει εκδήλωση με τίτλο "Αντιλήψεις για τη μετανάστευση - 4 διάλογοι για εμάς και τους άλλους" στο Πνευματικό Κέντρο Αθηνών στις 18.30. Μάθε περισσότερα εδώ

Αρχείο Blog

Βρέθηκαν 0 blogposts το:

Διάβασε τα blogposts

Newsletter

Γραφτείτε στο newsletter μας
για να λαμβάνετε πρώτοι τα νέα
μας.



Υποχρεωτικό